Biến đổi khí hậu hay thiết kế kém?

Mùa hè này, gia đình tôi đã hai lần phải rời khỏi phòng ngủ trên tầng ba vì nước mưa liên tiếp dột xuống từ ban công khi trời có mưa lớn. Đây là năm đầu tiên chỗ ở của tôi bị ngập và ý nghĩ đầu tiên trong đầu tôi là “biến đổi khí hậu”. Trên thực tế, dưới tác động của khí hậu trái đất nóng lên, những trận mưa lớn hơn rất dễ xảy ra. Tuy nhiên, sau khi kiểm tra lại thì hóa ra nguyên nhân là do ống thoát nước vốn dùng để dẫn nước thoát ra ngoài quá nhỏ và đã bị lá cây chèn tắc. Một nhân tố khác là do máng nước bị rò rỉ và đã làm nước chảy từ tầng thượng xuống ban công.

The guilty drain

Vậy vấn đề là do biến đổi khí hậu hay do thiết kế kém?

Câu chuyện nhà tôi phần nào phản ánh một vài vấn đề đang nổi lên liên quan đến thích ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam. Gần đây, có vẻ như mọi vấn đề về môi trường – lụt lội ở đô thi, nước nhiễm mặn, xói mòn bờ biển, các loài tuyệt chủng, v.v – đều là hậu quả của biến đổi khí hậu. Theo cách này hay cách khác, biến đổi khí hậu là kẻ tội phạm hoàn hảo: nó liên quan đến mọi vấn đề, nó không thể tự bào chữa cho mình và nó cho phép Chính phủ có thể tận dụng những nguồn tiền lớn đầu tư vào thích ứng với biến đổi khí hậu. Khi Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập trung bình và không còn các nhà tài trợ, biến đổi khí hậu sẽ tạo ra những nguồn tài trợ mới và quan trọng.

Nhưng có vẻ như biến đổi khí hậu đang bị buộc tội cho cả những vấn đề vốn là kết quả của việc thiết kế và/hoặc quản lý yếu kém. Ví dụ, lụt lội ở TP Hồ Chí Minh chủ yếu là do việc xây nhà lấn vào các hệ thống thoát nước và các lạch nước. Trận lụt lịch sử ở Hà Nội vào tháng 11 năm 2008 là do hệ thống thoát nước đã không thể đáp ứng được lượng nước mưa lớn. Trước tình trạng này, chính phủ hiện đang đào thêm và khôi phục lại một vài hồ nước lớn nhất ở Hà Nội.

Tuy nhiên, vấn đề ở đây là người ta sẽ dùng biến đổi khí hậu để đánh lạc hướng mọi người khỏi những sai lầm trong thiết kế và quản lý. Nó cũng tạo ra những nguy cơ khuyến khích các giải pháp kỹ thuật "công trình" vốn thường làm tình hình trở nên xấu đi. Ví dụ, Chính phủ sẽ cố gắng mời các nhà tài trợ chi trả cho hệ thống đê kè lớn để bảo vệ Đồng bằng sông Cửu Long khỏi tác động của nước biển dâng. Nhưng theo báo Khoa học năm 2009 thì tác động của khai thác nước ngầm và việc suy giảm trầm tích do xây dựng hàng loạt các đê sông ngăn nước biển dâng chằng chịt còn vượt xa tác động của sự nóng lên toàn cầu.

Tương tự, trong khi biến đổi khí hậu với nhiệt độ tăng cao chỉ đẩy các loài động thực vật hoang dã phải di chuyển nơi sinh sống của chúng thì nạn săn bắt trái phép và mất nơi cư trú vẫn là mối đe dọa lớn nhất với sự tồn tại của chúng. Thực thi luật pháp hiệu quả hơn nên là biện pháp được ưu tiên so với tổ chức thêm một hội thảo về biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học.

Quay trở lại với câu chuyện cái ống nước bị tắc. Tôi không nghi ngờ gì về việc khí hậu đang thay đổi. Nhưng nguyên nhân trực tiếp gây ra ngập nước là do ống thoát nước nhỏ. Thay vì đổ lỗi cho biến đổi khí hậu và yêu cầu bồi thường, tốt hơn hết là chúng ta nên cầm lấy cái khoan và mở rộng đường ống. Một cách tương tự, chính phủ cần chủ động ngăn chặn việc suy giảm đất ngập nước và các lạch nước vốn là những mảng nổi tự nhiên rất dễ vỡ. Thiết kế tốt hơn và quản lý có trách nhiệm hơn sẽ cần phải song hành trên một con đường dài để giảm thiểu những nguy cơ gây ra bởi biến đổi khí hậu.

Jake Brunner - IUCN Việt Nam  

Work area: 
Water
Wetlands
Location: 
Asia
Viet Nam
Viet Nam
Viet Nam
Go to top