Cơ hội cuối cùng: bảo tồn vùng đá vôi ở Kiên Giang

Các núi đá vôi cát-tơ ở vùng đồng Hà Tiên – Hòn Chông của tỉnh Kiên Giang là một điểm nóng cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu. Nơi đây, vào năm 2009 đã được mô tả là một trong những trường hợp tồi tệ nhất trên trái đất, nơi hàng loạt loài sinh vật phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng dưới sức ép trực tiếp từ hoạt động của con người.

Sliver langur at Lo Coc Island

Nằm tách biệt và cách xa hàng trăm kilomet với các vùng đá vôi rộng lớn ở miền trung và miền bắc Việt Nam, đồng thời từng ngọn núi cũng tách biệt nhau như nhưng hòn đảo trên biển cả, các núi đá vôi này là nơi có độ đặc hữu của các khu hệ thực vật và động vật không xương sống rất cao với một số loài chỉ được ghi nhận tại một điểm (một núi) duy nhất.

Mức độ đặc hữu cao này là do sự thích nghi của các sinh vật với các điều kiện khắc nhiệt. Trải qua rất nhiều thế hệ, chúng tiến hóa thành các loài mới. Đá vôi là môi trường không dễ sống đối với nhiều dạng sống: đá màu trắng phản chiếu ánh sáng mặt trời tấn công các sinh vật bằng sức nóng và ánh sáng, đất đôi chỗ không có hoặc hầu như không có dinh dưỡng (do đất từ đá vôi không có vật liệu sét), đất thường bị nhiễm độc do các kim loại được lũy tích trong đá vôi, và thường xuyên ở trạng thái khô (do nước thoát nhanh qua các khe đá). Trong các hang động bên trong núi đá vôi, điều kiện lại tương đối khác: thường xuyên không có ánh sáng với nhiệt độ và độ ẩm hầu như không đổi. Dưới các điều kiện này, các loài thực vật và động vật hoặc phải thích nghi hoặc sẽ tuyệt chủng.

Các núi đá vôi đang bị khai thác bởi ba công ty xi măng quốc doanh và một công ty nước ngoài: Holcim, nhà sản xuất xi măng lớn thứ ba thế giới, đã xây dựng nhà máy tại Hòn Chông vào giữa những năm 1990. Để giải quyết các nguy cơ về mất đa dạng sinh học, Holcim đã yêu cầu IUCN xây dựng một kế hoạch hành động đa dạng sinh học vào năm 2012. Khuyến nghị quan trọng nhất trong kế hoạch này là Holcim cần hỗ trợ việc thành lập một khu bảo tồn để bảo vệ các núi đá vôi còn chưa bị đưa vào các kế hoạch khai thác.

Để củng cố cơ sở khoa học cho khu bảo tồn này, Holcim đã hỗ trợ tài chính để IUCN và Viện Sinh thái học Miền Nam (SIE) tổ chức một đợt khảo sát 2 tuần về tính đa dạng sinh học thực vật và động vật không xương sống tại 25 núi đá vôi. Nhóm khảo sát bao gồm bảy chuyên gia từ Pháp, Hà Lan, Đan Mạch, Croatia và Việt Nam. (Các núi đá vôi này cũng là nơi phân bố của một quần thể loài đang Nguy cấp là Voọc bạc Đông Dương, nhưng đây không phải đối tượng của đợt khảo sát này do chúng đã được nghiên cứu tương đối kỹ). Kết thúc chuyến khảo sát, TS Jaap Vermeulen, trưởng nhóm, đã trình bày kết quả ban đầu với các cơ quan chức năng của tỉnh Kiên Giang tại Rạch Giá.

TS Vermeulen cho biết, đợt khảo sát này đã bổ sung thêm khoảng 20% số loài cho các danh lục trước đó; điều này càng chứng tỏ các kết quả điều tra đến hiện tại chưa khám phá đầy đủ được sự đa dạng sinh học của các núi đá vôi và các nghiên cứu trong tương lai sẽ còn cho ta thấy tính đặc hữu cao hơn; và tuy chưa được nghiên cứu đầy đủ, nhưng những hiểu biết đến hiện tại về các núi đá vôi cũng đã đủ để thiết kế một khu bảo tồn thiên nhiên nhằm bảo vệ những loài thực vật và động vật không xương sống đang bị đe dọa nhất. Ông cũng kiến nghị đưa cả tám núi đá vôi chưa bị khai thác vào khu bảo tồn. Trong số này có núi Bà Tài, là núi lớn nhất, nơi có các sinh cảnh quan trọng nhất và là nơi có một số loài đặc hữu không ghi nhận ở bất cứ núi nào khác.

Tuy nhiên, Hương Hải, một công ty có trụ sở tại Hà Nội, hiện đang xin giấy phép khai thác Bà Tài và đặt tỉnh Kiên Giang vào một tình thế khó xử. Tỉnh hiểu tầm quan trọng của việc đưa núi đá vôi này vào khu bảo tồn thiên nhiên mới nhưng khó từ chối khoản thu thuế tiềm năng được hứa hẹn (nhưng chắc chắn không thể) lên tới 15 triệu USD mỗi năm. Đầu năm 2013, công ty đã làm đường đến chân núi nhưng sau sự lên tiếng đồng loạt của các phương tiện thông tin đại chúng, việc kéo dài con đường xuyên qua núi Bà Tài hoặc khai thác núi vẫn chưa xảy ra. Nếu núi Bà Tài bị khai thác hay bị con đường cắt qua, tỉnh sẽ không chỉ mất đi một trong những điểm có tính đa dạng sinh học cao nhất ở cấp độ toàn cầu, mà còn mất đi tiềm năng du lịch lớn có thể đem lại nguồn thu trong dài hạn.

Chúng tôi hy vọng các kết quả từ đợt khảo sát này sẽ giúp chính quyền tỉnh có thêm quyết tâm để nhanh chóng thành lập một khu bảo tồn thiên nhiên trong đó có núi Bà Tài. Đây là một quyết định đúng đắn sẽ mang lại những lợi ích về lâu dài cho Kiên Giang.
 

Work area: 
Biodiversity
Business
Location: 
Viet Nam
Viet Nam
Go to top