Rùa biển đã đi đâu?

26 April 2013 | Article

“Rùa biển không còn đến làm tổ và đẻ trừng ở bãi biển của chúng tôi nữa rồi!”, Anh Minh, một thành viên của Mạng lưới tình nguyện viên bảo vệ bãi đẻ của rùa biển ở Quảng Trị nói. Mặc dù hoạt động bảo vệ bờ biển thu hút được gần 3,500 người dân địa phương tham gia, một khảo sát mới đây cho thấy từ năm 2007, không còn xuất hiện bãi rùa đẻ ở Quảng Trị, Quảng Nam và Quảng Ngãi. Chỉ còn một số rất ít bãi đẻ xuất hiện ở những đảo xa bờ của Bình Định. Bên cạnh đó, theo một báo cáo năm 2009 của Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF), khoảng hơn 1,000 rùa biển trưởng thành bị sát hại hàng năm do bị mắc vào lưới bắt cá.

Có bốn loài rùa biển làm tổ và đẻ trứng dọc vùng duyên hải miền Trung của Việt Nam: Rùa Xanh (Chenolia mydas); Đồi Mồi (Eretmochelys imbricate); Đồi mồi dứa (Lepidochelys olivacea), và Rùa Da (Dermochelys coriacea). Tuy nhiên, chuyến khảo sát bằng trực thăng dọc 500 km bờ biển từ Quảng Trị đến Bình Định trong mùa sinh sản của rùa năm 2012 không phát hiện bất cứ bãi rùa đẻ nào.

Chuyến khảo sát bằng trực thăng cũng cho thấy các trang trại nuôi tôm dọc theo bờ biển chính là mối đe dọa lớn nhất đối với bãi đẻ của rùa biển (Hình 1-3). Các trang trại này có quy mô từ trang trại gia đình nhỏ đến những doanh nghiệp nuôi tôm lớn. Tiếng ồn, ánh sáng và ô nhiễm từ hoạt động nuôi tôm đã ngăn cản rùa biển đến làm tổ đẻ trứng và phá hoại hệ sinh thái của bãi đẻ.

Hoạt động nuôi tôm trên cát bắt nguồn ở Ninh Thuận từ năm 2000 và lan nhanh đến các tỉnh phía Bắc, đến tận Hà Tĩnh. Cùng với việc bắc tiến này, hoạt động nuôi tôm trên cát đã làm ô nhiễm môi trường bờ biển, không những phá hủy các bãi đẻ của rùa biển mà còn làm suy giảm tiềm năng du lịch của vùng đó. Mặc dù để lại những hậu quả tàn phá như vậy, nhưng không hề có bất cứ chế tài nào bắt buộc các trang trại nuôi tôm trên cát phải phục hồi các bãi biển đã bị tàn phá. Sau vài năm hoạt động, khi các hồ nuôi tôm quá ô nhiễm không thể tiếp tục, đơn giản họ chuyển hoạt động sang bãi biển mới và bỏ hoang các hồ cũ đã bị ô nhiễm. Theo thuật ngữ kinh tế, ngành công nghiệp nuôi tôm không phải chịu trách nhiệm thanh toán cho các “chi phí ngoại biên tiêu cực” do ngành này gây ra.

Miền Trung Việt Nam có rất nhiều bãi biển đẹp với tiềm năng du lịch và thu hút đầu tư nước ngoài rất lớn, trong đó Lăng Cô là một ví dụ (Hình 4). Để tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên này, chính phủ cần phải quản lý và điều chỉnh lại các hoạt động nuôi tôm để giảm thiểu những thiệt hại do hoạt động này gây nên. Nhờ đó, theo thời gian, rùa biển sẽ trở lại và đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững của địa phương.
 

Bùi Thị Thu Hiền - Điều phối viên Chương trình biển và vùng bờ - IUCN Việt Nam