Những vấn đề liên quan đến quản lý tổng hợp rừng đầu nguồn và lưu vực sông tại Việt Nam - Bước tiếp theo là gì?

13 June 2011 | News story

Trong hai ngày 23-24/05/2011, đại diện từ khắp các quốc gia trong và ngoài khu vực sông Mê Kông đã đến Đà Lạt tham dự một cuộc hội thảo về quản lý tổng hợp rừng đầu nguồn và lưu vực sông và IWRM. Hội thảo được tổ chức bởi Trung tâm Đa dạng Sinh học và Phát triển (CBD), Đối thoại nước Mêkông, một sáng kiến do IUCN thực hiện với sự tài trợ của Phần Lan, Viện nghiên cứu Nông nghiệp và Môi trường Na-uy (BIOFORSK), Mạng lưới sông ngòi Việt Nam (VRN), một tổ chức phi chính phủ địa Phương, và vườn quốc gia Bidoup-Núi Bà.

Ngày 23/05, các đại biểu đã đến tham quan vườn quốc gia, nơi cung cấp nước sạch cho hàng triệu người dân sống xuôi dòng, và lắng nghe ý kiến của các nhà quản lí trong công tác bảo vệ tài nguyên rừng và nước. Đại biểu cũng được giới thiệu về kế hoạch thực hiện PES (chi trả dịch vụ môi trường). Theo cơ chế này, phí thu được từ những người sử dụng nước và được hưởng lợi từ việc bảo vệ rừng sẽ được trả cho cộng đồng địa phương để bảo vệ rừng. Kế hoạch này hiện đang đóng góp 60% thu nhập bình quân mỗi gia đình thông qua những khoản tiền lên đến US$400/ha/năm để bảo về từ 17 đến 50 hécta rừng khỏi bị khai thác trái phép, săn trộm và thoái hóa.

Ngày 24/05, các đại biểu từ Việt Nam, Trung Quốc và Na Uy đã trình bày hàng loạt vấn đề quản lí lưu vực sông. Thủy điện là một vấn đề không thể tránh khỏi thảo luận. Tiến sĩ Đào Trọng Tứ, thành viên của VRN và Chủ tịch Mạng lưới cộng tác vì nước Việt Nam, đã tóm tắt lại sự phát triển thủy điện ở Việt Nam và kêu gọi chấm dứt phát triển thủy điện không bền vững ở lưu vực sông Đồng Nai. Các đại biểu đều biết rằng khoảng 55% những lợi ích kinh tế gắn liền với phát triển thủy điện ở Trung Quốc đang bị “mất” bởi vấn đề môi trường, như chính phủ đã thừa nhận gần đây về “các vấn đề nghiêm trọng” liên quan tới đập Three Gorges. Các chi phí và lợi ích của các đập nước lớn đang là vấn đề còn nhiều tranh cãi.

TS. Per Stalnacke từ Bioforsk đã trình bày về sông Sesan và tóm tắt lại một nghiên cứu chi tiết về dòng chảy môi trường, chất lượng nước và thủy điện liên quan đến sinh kế địa phương và xóa đói giảm nghèo. Bài thuyết trình của TS. Lê Anh Tuấn từ Đại học Cần Thơ đã đặt những ảnh hưởng của đập nước lớn vào bối cảnh khu vực với những liên hệ cụ thể đến vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Một vấn đề quan trọng trong thảo luận về thủy điện đó là “Ai đang thật sự xem xét những lựa chọn điện thay thế khác? Từ những tranh cãi về xây dựng đập Xayaburi, chúng ta biết rằng chính phủ Việt Nam công nhận những tác động môi trường do xây dựng thủy điện là có thật và không thể bỏ qua. Tuy nhiên, chưa có một sự đánh giá kỹ càng về nguồn cung cấp và nhu cầu sử dụng điện trong tương lai cũng như các cơ hội để tiết kiệm để có thể đưa cho những người đưa ra quyết định những lựa chọn có khả năng duy trì mà ít tác hại.

Quản lí rừng cộng đồng và bảo tồn đa dạng sinh học là một chủ đề lớn. GS.TS Cao Minh từ Trung Quốc đã giải thích sự liên quan của các bờ sông nơi có đất tốt (soil seed banks) tới vấn đề khôi phục rừng trong khu vực Mêkông. Ông kêu gọi liên tục giám sát hệ sinh thái và đa dạng sinh học khi mà khí hậu và rừng vẫn đang tiếp tục thay đổi. Tiến sĩ Vũ Ngọc Long từ CBD đã có một bài trình bày sôi nổi về quản lí rừng dựa vào cộng đồng gần khu vực Vườn quốc gia Cát Tiên. Những tấm ảnh đáng lo âu về các kế hoạch bảo vệ rừng dựa vào cộng đồng thất bại đã khiến Ts. Long kêu gọi việc chấm dứt sự mở rộng trồng cao su và kiểm soát cơ hội tiếp cận với rừng từ những nhà đầu tư bên ngoài. Cần phải cải thiện sinh kế và nguồn thu nhập bằng cách đưa ra những khuyến khích bảo vệ rừng. Thảo luận về những giải pháp có tính thực tế như tiêu, cà phê và kế hoạch PES, đã phản ảnh những điều thu được từ chuyến thăm Vườn quốc gia Bidoup- Núi Bà vào ngày hôm trước.

Cuối buổi họp, những đại biểu tham gia đã đưa ra một câu hỏi hóc búa: “Chúng ta đã thành công trong việc chỉ ra những vấn đề và giải pháp. Bây giờ khi chúng ta rời khỏi căn phòng này, bước tiếp theo là gì?” Câu hỏi thừa nhận rằng mặc dù khoa học ngày càng tiến bộ, việc thi hành chính sách vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn. Cụ thể như vấn đề IWRM đã được đề cập và thảo luận trong vòng 10 năm nhưng trên thực tế gần như vẫn chưa có tiến triển. Với cương vị là Phó chủ tịch Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Gs. Ts Dương Ngọc Hải đã nói “Câu hỏi của các vị là sự đau đầu của chúng tôi.” Ông Nguyễn Đức Từ từ IUCN kêu gọi mỗi tổ chức phải sử dụng khả năng và uy thế của mình để tiến lên, chia sẻ tài nguyên và tiến hành thử nghiệm các giải pháp.

Hội thảo kết thúc một cách sôi nổi và tốt đẹp. Tất cả đều tin rằng mặc dù vẫn tồn tại nhiều thách thức, sự hợp tác giữa các tổ chức có khả năng đem lại sức mạnh cho cộng đồng, gây ảnh hưởng tới chính phủ và đem đến một tương lai tốt đẹp hơn cho rừng, nước và con người Việt Nam. Thông tin chi tiết, xin vui lòng xem báo cáo hội thảo tại ĐÂY.