Nghe ý kiến công chúng tại Thái Lan

17 January 2014 | Article

Tháng 11/2013, trong khuôn khổ dự án Đối thoại Nước Mê Kông do Chính phủ Phần Lan tài trợ, IUCN đã tổ chức một nhóm từ Đồng bằng Sông Cửu Long sang thăm Thái Lan và tham dự một sự kiện do các NGO địa phương tổ chức để lấy ý kiến công chúng về kế hoạch kiểm soát lũ rất tốn kém và có nhiều tranh cãi do chính phủ Thái đề xuất sau đợt lũ lịch sử năm 2011. Kế hoạch trị giá 12 tỉ đô la Mỹ này đề xuất xây dựng hàng loạt đập, đê và các công trình chuyển nước. Các giải pháp mềm như phục hồi các đồng lũ để tăng năng lực chưa lũ hầu như chỉ xuất hiện rất ít mặc dù các mô hình biến đổi khí hậu đều cho thấy khả năng năng lượng mưa sẽ tăng và tập trung hơn trong tương lai.

Công trình gây nhiều tranh cãi nhất, trị giá khoảng 10% tổng kinh phí, đề xuát xây dựng một kênh chuyển lũ có khả năng tháo 1.500 m³ nước một giây ra biển. Đầu tiên trong buổi sáng, nhóm đi thăm vùng cửa sông Me Klong là nơi sẽ bị đe dọa bởi kênh chuyển lũ. Đây là vùng rất giàu tài nguyên thủy sản (người dân địa phương tự hào là nơi có cá nục ngon nhất Thái Lan), chế biến thủy hải sản, và du lịch sinh thái, và tất cả các ngành nghề này đều sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nếu kênh xả lũ được xây dựng.

Chúng tôi cảm nhận được không khí của buổi lấy ý kiến công chúng, sẽ được tổ chức ở Samut Songkhram gần đó, từ lúc chưa đến nơi. Biểu ngữ được treo ở nhiều nơi tại các khu dân cư và nhiều xe mang theo băng rôn với khẩu hiệu “nói không với kênh xả lũ” và tiếng loa kêu gọi mọi người dân đến tham gia sự kiện. Mặc dù do các NGO tổ chức, chủ tọa bao gồm các thượng nghị sỹ, phó tỉnh trưởng, các giáo sư đại học, và một quan chức từ Cục Quản lý Tài nguyên Nước (DWRM) là cơ quan chủ trì đề xuất kế hoạch. Nhóm Việt Nam chúng tôi theo chân hàng ngàn người dân địa phương đến tham dự sự kiện. Mặc dù rào cản ngôn ngữ không cho phép chúng tôi hiểu được toàn bộ câu chuyện, nhưng điều rõ ràng là những người dân đến tham gia đều được thông tin đầy đủ và có tổ chức tốt.

Hai thượng nghị sĩ, quan chức của DWRM, hai giáo sư đại học, và một lãnh đạo NGO có phần trình bày trong khi đám đông vỗ tay cổ vũ, la lối, huýt sáo để phản ứng. Phần lớn các vị trong chủ tọa đều bày tỏ sự quan ngại của họ về kênh xả lũ và nêu lên yêu cầu cần phải có một ĐTM đầy đủ và kỹ lưỡng trước khi làm quy hoạch chi tiết. Trong khi đại diện DWRM chỉ thông báo về buổi tham vấn chính thức do nhà nước tổ chức sẽ được tiến hành vào cuối tháng 11.

Sau các bài trình bày, công chúng bắt đầu đưa ra câu hỏi, phần lớn các câu hỏi đều dành cho quan chức DWRM và vị này (đúng vai trò một công chức chuyên nghiệp) tìm mọi cách tránh trả lời trực tiếp vào câu hỏi và tìm cách trì hoãn đến buổi tham vấn chính thức.

Đối với các thành viên Việt Nam, đây là đầu tiên chúng tôi tận mắt chứng kiến sự tham gia tích cực đến vậy của công chúng. Điều này rất khác biệt với các tham vấn công chúng tại Việt Nam nơi các quyết định đầu tư lớn hầu như được đưa ra mà không có sự xem xét của công chúng. Chúng tôi đặc biệt ấn tượng là công chúng ở đây được thông tin rất đầy đủ và sẵn sàng tranh luận về các vấn đề liên quan đến cuộc sống của họ.

Tuy nhiên, câu hỏi còn lại là liệu các tham vấn người dân như vậy có cải thiện được việc ra quyết định hay không. Bằng chứng vẫn chưa rõ ràng. Nhiều hoạt động dân chủ tự do cũng đã dẫn đến những sai lầm nghiêm trọng trong quản lý nguy cơ lũ. Nhưng với tầm quan trọng của các quyết định về quản lý nước, đặc biệt là đồng bằng sông Cửu Long với vị trí là một đơn vị thủy văn độc lập, chúng tôi tin tưởng Việt Nam sẽ có được nhiều lợi ích từ các tiến trình cởi mở và có sự tham gia như mô hình ở Thái Lan nếu nó được xây dựng trên nền tảng các kiến thức hiện có về làm thế nào để quản lý lũ trong bối cảnh biến đổi khí hậu.