Xu thế diễn biến môi trường và các phương án thích ứng tại đồng bằng sông Cửu Long

09 March 2011 | News story

Tháng 12 năm 2010, Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) đã hỗ trợ tổ chức hai hội thảo tại đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Đầu tiên là một Hội thảo phối hợp với Trường Đại học Cần Thơ nhằm tổng kết hiện trạng và xu thế diễn bién môi trường tại ĐBSCL. Hội thảo đi đến lết luận là các nỗ lực của chính phủ trong việc “tăng sức sản xuất” của ĐBSCL đã mang lại nhiều kết quả không như trông đợi. Trên thực tế, điều này thể hiện như ví dụ điển hình cho quy luật khi về hậu quả không lường trước do phát triển cơ sở hạ tầng ở quy mô lớn.

Hệ thống đê điều đã được gia cố và xây mới thường rất tốn kém và không thành công do các công trình này bị phô ra trước sóng lớn, dẫn đến bị đánh bạt và xụt lở. Xây dựng đê điều cũng hạn chế sự mở rộng và thời gian lũ hàng năm, gây ra hiện tượng trầm lắng bồi tích tại các con kênh (phải nạo vét sâu) và giảm độ màu mỡ tự nhiên của các đồng lúa (cần phải tăng lượng chất phân hóa học). Để biết thêm thông tin, xin tham khảo tài liệu Phân tích hiện trạng đồng bằng sông Mê-kông (nháy chuột ở đây).

Tiếp đó là cuộc Hội thảo do Viện Tài nguyên Thế giới (WRI) là một trung tâm nghiên cứu chính sách môi trường có trụ sở tại Washington D.C và trường đại học Cần Thơ phối hợp tổ chức. Các thảo luận trong hội thảo cho thấy là xu thế ngày càng tăng trong việc ưu tiên phát triển cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên quá trình thảo luận cho thấy những động thái để cân đối đầu tư giữa cở sở hạ tầng cứng và đầu tư cho tập huấn nông dân, cải thiện khuyến nông, đa dạng hóa mùa vụ và các biện pháp can thiệp “mềm hơn”. Điều này phần nào phản ánh nhận thức ngày càng tăng, ít nhất là trong giới khoa học và cộng đồng các tổ chức phi chính phủ, về việc nhà nước tiếp tục đầu tư vào xây dựng đường xá, kênh mương, và đê điều có thể gây ra những vấn đề môi trường nghiêm trọng. Như lời một đại biểu: “Khả năng để Chính phủ ra quyết định rải bê-tông cho một con đường vượt quá xa so với khả năng quyết định xem đấy có phải là việc nên hay không nên làm”. Để có thêm thông tin về hội thảo, xin tham khảo báo cáo tóm tắt hội thảo (nháy chuột ở đây).

Trong tiềm thức một số đại biểu tham dự hội thảo vẫn tồn tại nỗi lo sơ về lũ lụt. Một đại biểu từ đồng bằng sông Cửu Long đưa ra nhận xét trước đây từ “lũ” không được sử dụng ở ĐBSCL (người dân chỉ gọi là mùa nước nổi), điều này cho thấy người nông dân coi lũ như chuyện bình thường và thậm chí còn mang lại nhiều lợi ích. Trong khi đó, nông dân ở phía Bắc coi lũ là sự tàn phá. (sông Hồng thường có các trận lũ lớn và gây thiệt hại hơn so với sông Mê-kông). Nỗi lo sợ về lũ lụt đã ăn sâu vào việc quy hoạch của nhà nước ở ĐBSCL. Hay ở mặt khác, hạn hán lại là điều tốt đối với một số cán bộ do nó ít gây ảnh hưởng đến đường xá và cơ sở hạ tầng. Do đó, hiện vẫn đang có những phân khúc rõ rệt về mức độ hiểu biết và cách tiếp cận giữa khu vực miền Bắc và miền Nam, giữa nông dân và người ra quyết định, và giữa các bộ chủ quản.