Các nhà báo suy nghĩ gì sau khi xem hai bộ phim Mê Kông?

03 September 2014 | Article

Thủy điện từng được coi là năng lượng tái tạo “sạch” và vì thế, trong vài thập kỷ qua, các công trình thủy điện mọc lên như nấm ở hạ lưu vực Mêkông. Nhưng giá phải trả cho xây dựng thủy điện ngày càng trở nên rõ ràng, nhất là ở Thái Lan và Việt Nam – các quốc gia có nhiều đập thủy điện nhất trong khu vực. Dưới hạ lưu, phát triển đê kè ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã giúp Việt Nam trở thành nhà xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới. Tuy nhiên, trước thực tế ngày càng nhiều đập được xây dựng trên dòng sông, các tổn thất và chi phí mà phương pháp tiếp cận thiển cận này tạo ra ngày càng rõ ràng.
 

Các vấn đề này đã được thảo luận trong buổi chiếu phim và tọa đàm báo chí với sự tham gia của 27 nhà báo tại Cần Thơ vào ngày 8 tháng 8 năm 2014. Buổi chiếu phim được IUCN và Ban Chỉ đạo Tây Năm Bộ phối hợp tổ chức, trong khuôn khổ dự án Đối thoại Nước sông Mê Kông (MWD) do Phần Lan tài trợ. Hai bộ phim được công chiếu có tên là “Mê Kông” – nói về tác động của các đập thủy điện - và “Mê Kông – Vùng châu thổ” - đề cập đến sự phát triển của ĐBSCL. Hai bộ phim đều được thực hiện bởi nhà sản xuất phim độc lập Douglas Varchol với sự hỗ trợ tài chính của Quỹ Thách thức Nước và Lương thực của CGIAR, IUCN, Sida và AusAid.

Trong bài phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Quốc Việt, Phó trưởng ban Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ đã nhấn mạnh đến những thách thức mà ĐBSCL đang phải đối mặt dưới tác động của việc phát triển cở sở hạ tầng và biến đổi khí hậu, ông nhấn mạnh: “Qua chương trình Chiếu phim-Tọa đàm này, chúng tôi hy vọng các nhà báo sẽ có thông tin và cái nhìn đa chiều để định hướng xây dựng các bài báo phản ánh đúng sự thật, phân tích sâu sắc và có ý nghĩa truyền thông, giáo dục và vận động chính sách cao”.

Đây là lần đầu tiên IUCN tổ chức chiếu phim cho các nhà báo. Mặc dù trước khi xem phim, một số nhà báo đã có thông tin về những tranh cãi xung quanh việc xây dựng đập, 90% các nhà báo tham gia vẫn cho rằng hai bộ phim đã giúp họ hiểu rõ hơn về chi phí cũng như lợi ích của thủy điện. Nhà báo Lệ Hoa, VOV Cần Thơ viết: “Bộ phim giúp tôi có thêm thông tin để nhìn tổng thể hơn về tài nguyên, cộng đồng sống dọc sông Mê Kông. Tôi thấy rõ hơn những nguy cơ, thách thức khi hàng loạt đập thủy điện đang xây dựng suốt chiều dài sông Mê Kông. Giá trị kinh tế từ thủy điện mang lại phải trả giá quá đắt. Trước đây tôi cũng biết nhưng qua xem phim thấy khẳng định hơn quan điểm này. Mỗi đất nước cần phải đa dạng hóa hơn trong phát triển nguồn năng lượng. Quan điểm làm phim rất khách quan nên thuyết phục”.

Sau buổi chiếu phim là phần tọa đàm giữa các nhà báo với các chuyên gia và các nhà hoạch định chính sách. TS. Đào Trọng Tứ, một thành viên trong Hội đồng chuyên gia đã nhấn mạnh sự cần thiết của việc hợp tác cấp khu vực để đảm bảo việc xây dựng thủy điện không gây hại đáng kể cho các quốc gia khác và các hoạt động phát triển trên dòng sông cần tuân thủ các nguyên tắc của luật pháp quốc tế như Công ước của Liên Hợp Quốc năm 1997 về Sử dụng các nguồn nước quốc tế cho mục đích Phi giao thông thủy đã có hiệu lực từ ngày 17 tháng 8 năm 2014 sau khi Việt Nam thông qua và ký tham gia vào đầu năm nay.
Nhà báo Ngọc Thiện từ Thông tấn xã Việt Nam đặt câu hỏi: vì sao Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đang khuyến khích mở rộng diện tích lúa vụ ba trong khi nhiều nhà khoa học lại không đồng tình với chính sách này.

Các nhà báo cũng cảm thấy rất ấn tượng trước những cảnh phim về sự phản đối của người dân Thái Lan khi đập Pak Mun được xây dựng. “Tại sao người dân Thái Lan biểu tình phản đối tác hại việc xây đập thủy điện nhưng người dân ĐBSCL còn bàng quan thờ ơ?” - nhà báo Trường Ca từ Tạp chí Đầu tư trăn trở. Rất cần các nhà báo lên tiếng thay cho người dân đồng bằng.

Kết quả phiếu khảo sát người xem cho thấy tất cả các nhà báo đều muốn xem nhiều bộ phim về môi trường hơn nữa trên tivi. Một nhà báo còn chia sẻ “cần giảm bớt thời lượng các phim truyền hình nhiều tập trên các chương trình truyền hình, thay vào đó bằng các kênh truyền hình về giáo dục môi trường – tài nguyên và những hiểm họa do khai thác quá mức”. IUCN và các đối tác sẽ nỗ lực hết mình để đáp ứng mong muốn này.